Bộ Tài chính vừa phổ biến Sổ tay hướng dẫn triển khai hợp tác công tư trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST và CĐS), nhằm hỗ trợ các cơ quan, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp có thêm công cụ tham khảo khi xác định, lựa chọn và triển khai mô hình hợp tác phù hợp.
Theo Công văn số 15426/BTC-QLĐT ngày 30/9/2026 của Bộ Tài chính, Sổ tay được xây dựng trong bối cảnh các cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển KHCN, ĐMST và CĐS tiếp tục được hoàn thiện, trong đó hợp tác giữa khu vực nhà nước và khu vực tư nhân được xác định là một hướng quan trọng để huy động nguồn lực xã hội, phát triển hạ tầng, thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ.
Khác với các dự án hạ tầng truyền thống, nhiều hoạt động KHCN, ĐMST và CĐS tạo ra giá trị chủ yếu từ dữ liệu, phần mềm, thuật toán, sáng chế, quy trình, bí quyết công nghệ và các tài sản vô hình. Công nghệ thay đổi nhanh, kết quả nghiên cứu có thể chưa chắc chắn, khả năng thương mại hóa khó dự báo, trong khi yêu cầu về an toàn dữ liệu, khả năng kết nối, liên thông và cập nhật công nghệ lại rất cao. Đây là những đặc thù khiến việc lựa chọn hình thức hợp tác cần được xem xét ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án.
Từ tài trợ R&D đến PPP, liên doanh - liên kết
Sổ tay tổng hợp và phân tích nhiều hình thức huy động sự tham gia của khu vực tư nhân, gồm: đồng tài trợ nghiên cứu và phát triển (R&D); mua sắm sản phẩm công nghệ thông qua hợp đồng R&D và mua sắm đổi mới sáng tạo; đồng đầu tư; chia sẻ hạ tầng số công cộng; liên doanh, liên kết; và đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP).
Mỗi hình thức được đặt trong mối liên hệ với mục tiêu của dự án, mức độ trưởng thành của công nghệ, tài sản được sử dụng, khả năng tạo nguồn thu và cách phân bổ rủi ro giữa Nhà nước với khu vực tư nhân. Đối với hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ còn ở giai đoạn thử nghiệm, Sổ tay khuyến nghị ưu tiên các cơ chế linh hoạt hơn; trong khi những dự án hình thành hạ tầng, tài sản mới có quy mô lớn và thời gian khai thác dài có thể xem xét phương thức PPP nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định.
Năm bước để lựa chọn hình thức hợp tác phù hợp
Một nội dung trọng tâm của Sổ tay là quy trình 5 bước sàng lọc. Trước hết, cơ quan, tổ chức hoặc doanh nghiệp cần xác định kết quả đầu ra của thỏa thuận hợp tác có thể mô tả rõ ràng, đo lường được hay không. Nếu có, yêu cầu nên được thể hiện theo kết quả cần đạt - như mức độ sẵn sàng của hệ thống, năng lực xử lý, thời gian đáp ứng, khả năng kết nối - thay vì quy định cứng một công nghệ hoặc thiết bị cụ thể.
Tiếp theo, cần xác định dự án có nhằm khai thác tài sản công sẵn có hoặc thương mại hóa công nghệ, sản phẩm công nghệ là kết quả nghiên cứu của Nhà nước để chia sẻ lợi nhuận hay không; có nhằm hình thành tài sản mới hoặc cải tạo, nâng cấp tài sản phục vụ KHCN, ĐMST và CĐS hay không; trong trường hợp đầu ra chưa rõ, dự án có sử dụng tài sản công sẵn có hay không; và cuối cùng, dự án có còn ở giai đoạn nghiên cứu cơ bản hoặc nghiên cứu ứng dụng, chưa sẵn sàng thương mại hóa hay không.
Từ kết quả sàng lọc, Sổ tay gợi ý hướng nghiên cứu hình thức phù hợp. Hoạt động cùng khai thác tài sản công hoặc thương mại hóa kết quả nghiên cứu để chia sẻ lợi nhuận có thể xem xét liên doanh, liên kết. Dự án nhằm hình thành tài sản mới hoặc cải tạo, nâng cấp hạ tầng có thể xem xét PPP. Đối với công nghệ còn ở giai đoạn nghiên cứu, thử nghiệm và chưa thể xác định chắc chắn đầu ra, các hình thức như tài trợ R&D, đặt hàng nhiệm vụ hoặc hợp tác linh hoạt khác có thể phù hợp hơn.
Những điểm ngành khoa học và công nghệ cần lưu ý
Đối với các cơ quan, đơn vị hoạt động trong lĩnh vực KHCN, một điểm quan trọng được Sổ tay nhấn mạnh là phải làm rõ quyền đối với tài sản công nghệ ngay từ đầu. Với dữ liệu, phần mềm, sáng chế và các kết quả trí tuệ hình thành trong quá trình hợp tác, thỏa thuận cần xác định cụ thể quyền sở hữu, quyền sử dụng, quyền khai thác, quyền cấp phép cho bên thứ ba, cơ chế phân chia lợi ích và phương án tiếp tục sử dụng hoặc phát triển tài sản sau khi hợp tác kết thúc.
Sổ tay cũng lưu ý yêu cầu cân bằng giữa động lực đầu tư của doanh nghiệp và quyền kiểm soát lâu dài của Nhà nước. Việc yêu cầu doanh nghiệp chuyển giao toàn bộ công nghệ hoặc quyền sở hữu trí tuệ ngay từ đầu có thể làm giảm động lực tham gia; ngược lại, nếu để một doanh nghiệp nắm quyền kiểm soát quá lớn đối với công nghệ hoặc dữ liệu, cơ quan nhà nước có thể rơi vào tình trạng phụ thuộc nhà cung cấp, khó thay đổi công nghệ hoặc mở rộng hệ thống về sau.
Đối với các dự án số, hợp đồng hoặc thỏa thuận hợp tác cũng cần tính đến khả năng công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật và pháp luật thay đổi trong quá trình thực hiện; đồng thời quy định cơ chế rà soát, cập nhật, bảo đảm an toàn dữ liệu, khả năng kết nối và phương án chuyển giao khi kết thúc hợp tác.
Sổ tay còn giới thiệu nhiều trường hợp tham khảo trong nước và quốc tế về đồng tài trợ R&D, hạ tầng số công cộng, phòng thí nghiệm chung, hệ thống mua sắm điện tử và các dự án PPP công nghệ. Qua đó, tài liệu cho thấy một dự án lớn không nhất thiết chỉ sử dụng một hình thức hợp tác trong toàn bộ vòng đời; từng giai đoạn có thể áp dụng cấu trúc khác nhau tùy mục tiêu, mức độ rủi ro và khả năng thương mại hóa.
Bộ Tài chính lưu ý Sổ tay là tài liệu tham khảo, không phải văn bản quy phạm pháp luật, không thay thế các quy định của Luật, Nghị định và pháp luật chuyên ngành, đồng thời không làm phát sinh thêm thủ tục, điều kiện đầu tư, tiêu chuẩn lựa chọn hoặc thẩm quyền mới./.
Nguồn: Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Khánh Hòa